KropkiNaMapie.pl


Tomasz Nowak 23 lutego 2014 Aktualności Wasze teksty

PERU Dwa żółtka w jajku, wodospad, piramida… czyli czym jest huaca

Peruwiańskie słowo "huaca" nie ma prostego polskiego odpowiednika. Oznacza coś niezwykłego, wyróżniającego się. Jednocześnie huaca nie jest „tylko” miejscem czy obiektem – stanowi też sacrum, obdarza mocą i jest mocą.

Kinga Winnica i Arkadiusz Sałata

Kinga Winnica i Arkadiusz Sałata

 

Autorką artykułu jest Kinga Winnicka, 28-letnia arecheolożka z Wrocławia, która razem ze swoim chłopakiem chce zorganizować archeo-trekking w Andy Amazońskie, szlakiem kultury Chachapoyas – „ludzi chmur”. Kultury słabo poznanej, bo według szacunków do tej pory przebadano zaledwie 5% jej stanowisk. Drogowskazami w ich wyprawie mają być huacas – o tym czym dokładnie są dowiecie z tego artykułu.

Żeby spełnić swoje marzenie para startuje w Memoriale Piotra Morawskiego „Miej odwagę”. Tutaj możecie oddać na nich głos. To nic nie kosztuje, trwa chwilę, a ten niewielki gest może sprawić, że ich plany uda się zrealizować.

 

Huaca (lub w’aka, co należy wymawiać po prostu jako „łaka”), l. mn. huacas, jest to słowo pochodzące z języka quechua (spolszczenie: keczua lub kiczua) i oznacza – najprościej rzecz ujmując – wyróżniające się w krajobrazie miejsce lub obiekt. Może być to naturalny element terenu (jak głaz, góra, potok albo wodospad) lub sztuczne wyniesienie czy kopczyk ułożony z drobych kamieni (tzw. apachitas).

Archeologa interesują jednak najbardziej huacas szczególnego rodzaju – stanowią je monumentalne założenia ceremonialne z piramidami/kopcami, które na obszarze starożytnego Peru zaczynają pojawiać się już ponad 4 000 lat temu (np. jednym z najwcześniejszych jest badane przez jednego z ojców-założycieli archeologii peruwiańskiej, Juniusa Birda – Huaca Prieta, to znaczy „czarne wzgórze”). Konstrukcje te były wznoszone między innymi z adobe, czyli cegieł suszonych na słońcu, które pod wpływem zmiennych warunków atmosferycznych, nierzadko kształtowanych przez kapryśny fenomen El Niño, erodowały, upodabniając piramidy do naturalnych wzgórz – naturalnych huacas.

Peru Cerro Blanco i Huaca de la Luna (Fot. Chiwara, licencja GFDL)

Peru Cerro Blanco i Huaca de la Luna (Fot. Chiwara, licencja GFDL)

Warto w tym miejscu wspomnieć o słynnych Huaca del Sol i Huaca de la Luna fascynującej (i krwawej) kultury Moche, która rozwijała się ok. 100-800 n.e. Monumenty te znajdują się na północnym wybrzeżu Peru, w pobliżu współczesnego Trujillo u ujścia doliny rzeki Moche i kiedyś stanowiły część dużego kompleksu osadniczego (mówi się nawet o „stolicy”) kultury Moche. Zostały wzniesione ze wspomnianych już wcześniej cegieł adobe – w ramach ciekawostki: na zbudowanie Huaca del Sol zużyto ich aż 130 milionów! Bardzo istotny jest dualny, komplementarny aspekt tych budowli – pierwsza poświęcona jest słońcu, druga księżycowi. Te ciała niebieskie to potężne siły czczone przez ludzi od początku myślenia magicznego. Ważne jest również to, że dwie wielopoziomowe, skomplikowane struktury stoją w cieniu innej huaca – wulkanicznego masywu Cerro Blanco. To, co stworzone przez naturę zostaje odwzorowane w tym, co wzniesione przez człowieka.

Huaca nie jest więc „tylko” miejscem czy obiektem – stanowi sacrum, obdarza mocą, JEST mocą. Encyklopedyczna definicja słowa „huaca” każe tłumaczyć je jako „świętość”, „to, co jest święte”. Można więc powiedzieć, że jest to koncepcja religijna, która mówi o waloryzacji szeroko pojętego krajobrazu i miejscu człowieka w nim. Huaca łączy się także z rytuałem, doświadczeniem mistycznym oraz stanem po śmierci. Wskazuje się również na występujący często dualizm huaca – jej parzystość lub podział na dwie części.

Z drugiej jednak strony huaca może oznaczać również to, co jest po prostu odbierane jako dziwne, nietypowe, kuriozalne i nie jest to sprzeczne, a często współwystępuje z podniosłym, mistycznym znaczeniem huaca. Huacas są na przykład jajka o podwójnym żółtku, nietypowo umaszczone lamy lub karykaturalne cechy wyglądu jakiegoś człowieka.

Mam nadzieję, że udało mi się nieco przybliżyć być może dość abstrakcyjną koncepcję huaca. Jest to jedno z pojęć występujących w archeologii i etnologii Peru, które opisuje sposób myślenia jego dawnych (ale i współczesnych!) mieszkańców, a więc pozwala lepiej zrozumieć kultury, które powstawały na tym terenie przez tysiąclecia. Warto jeszcze dodać, że podobnych pojęć jest kilka, a ich wzajemne relacje oraz poziom skomplikowania są świadectwem kulturowego wyrafinowania mieszkańców starożytnego Peru.

 

Literatura:

STONE-MILLER, R. (1995). Art of the Andes from Chavín to Inca. London, Thames and Hudson Ltd.

STONE, R. R. (2011). The Jaguar Within: Shamanic Trance in Ancient Central and South American Art.

Austin, University of Texas Press.

SZYKULSKI, J. (2010). Starożytne Peru. Wrocław, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Komentarze:

komentarzy